Digitale transitie bij de politie: een noodzakelijke stap
AI bij de politie: van experiment naar strenge EU-regels
De tijd van vrijblijvend experimenteren met kunstmatige intelligentie bij de politie is voorbij. Waar AI de afgelopen jaren vooral werd gezien als een innovatie voor efficiëntie, dicteert de Europese AI Verordening (EU AI Act) nu een nieuwe realiteit.
Sinds de eerste verbodsbepalingen in februari 2025 van kracht werden, is de inzet van AI voor rechtshandhaving geen technische discussie meer, maar een kwestie van harde juridische compliance. De politie staat voor de dubbele taak: de enorme potentie van AI benutten én voldoen aan 's werelds strengste technologiewetgeving.
De operationele kracht van AI
De politie gebruikt AI al jaren, vaak onzichtbaar voor het grote publiek. De technologie bewijst haar waarde daar waar menselijke capaciteit tekortschiet in snelheid of schaal.
MONO-cam en beeldherkenning
Een bekend succesnummer is de MONO-cam. Deze slimme camera’s herkennen automatisch bestuurders die een telefoon vasthouden, wat leidt tot een boete van €430. Het Stanford AI Index Report 2025 bevestigt waarom dit werkt: op specifieke taken zoals beeldclassificatie presteert AI inmiddels sneller en consistenter dan de mens.
In Nederland staat dit systeem geregistreerd als 'impactvol', maar niet direct als 'hoog-risico' onder de EU AI Act, omdat er altijd nog een menselijke controleur naar de beelden kijkt voordat de boete op de mat valt. De AI fungeert als voorportaal dat duizenden passanten filtert in milliseconden.
Doorbraken in cold cases
De recente explosie in AI-capaciteiten, met name in patroonherkenning en data-analyse, blaast vastgelopen onderzoeken nieuw leven in. AI kan verbanden leggen in dossiers van tienduizenden pagina's die voor een menselijk team onmogelijk te overzien zijn. Ook in forensisch DNA-onderzoek helpt machine learning bij het ontrafelen van complexe mengprofielen die voorheen onbruikbaar waren.
De nieuwe realiteit: de EU AI Act
De EU AI Act deelt systemen in op basis van risico. Niet elke AI-toepassing bij de politie is automatisch 'hoog-risico', maar systemen die diep ingrijpen op grondrechten zijn dat wel.
Tijdlijn en verplichtingen voor hoog-risico AI
Vanaf augustus 2026 moeten alle 'hoog-risico' AI-systemen—denk aan tools voor risicotaxaties van verdachten of het analyseren van bewijsmateriaal—volledig compliant zijn. Dit betekent dat de politie moet voldoen aan strenge eisen:
- Extreem hoge datakwaliteit: Om discriminatie te voorkomen.
- Transparantie: Het moet duidelijk zijn hoe een systeem werkt.
- Menselijk toezicht: Een 'human-in-the-loop' is juridisch verplicht.
- Conformiteitsbeoordeling: Vaak moet een externe, aangemelde instantie het systeem keuren vóór ingebruikname.
Verboden en grijze gebieden
De wet trekt ook harde grenzen. Bepaalde vormen van AI zijn onacceptabel in een rechtsstaat:
- Predictive policing: Het is verboden om het risico dat iemand een strafbaar feit pleegt te voorspellen uitsluitend op basis van het profileren van persoonskenmerken. Systemen die zich baseren op objectieve misdaadcijfers in een gebied vallen hier niet direct onder, maar liggen wel onder een vergrootglas.
- Real-time biometrie: Het gebruik van 'real-time' gezichtsherkenning in de openbare ruimte is in principe verboden, maar de wet kent uitzonderingen. Deze zijn echter strikt en vereisen voorafgaande rechterlijke toestemming voor specifieke doelen, zoals het voorkomen van een concrete terreuraanslag of het opsporen van slachtoffers van ernstige misdrijven.
Het hardnekkige probleem van de 'black box'
Ondanks strengere regels blijft de techniek weerbarstig. Het Stanford AI Index Report benadrukt dat hoewel modellen krachtiger worden, problemen met bias (vooroordelen) en gebrek aan uitlegbaarheid hardnekkig blijven.
Als een AI-systeem is getraind op historische politiedata, bevat die data onvermijdelijk historische vooroordelen. Een algoritme kan onbedoeld leren dat bepaalde groepen vaker 'verdacht' zijn, simpelweg omdat ze vaker gecontroleerd werden. De EU AI Act dwingt de politie aan te tonen hoe ze deze bias mitigeren. Een "black box"—waarbij de uitkomst een raadsel is—is juridisch onhoudbaar als bewijsmateriaal in de rechtbank.
Menselijk toezicht vereist training
De grootste uitdaging voor de politie is nu niet de technologie, maar de mens die ermee werkt. De EU AI Act vereist 'betekenisvol menselijk toezicht'. Dat is een dode letter als de agent op straat of de rechercheur niet begrijpt wat de AI doet.
Er is een groot verschil tussen blindvaren op een computeruitkomst en begrijpen op basis van welke parameters de AI tot een waarschijnlijkheid is gekomen. Zonder gerichte training in AI-geletterdheid is er geen sprake van betekenisvol toezicht, maar van schijnveiligheid. De politie moet investeren in de vaardigheden van personeel om AI-output kritisch te bevragen, te durven negeren en te kunnen verantwoorden. In het tijdperk van de EU AI Act is training een randvoorwaarde voor legitiem politiewerk.
Criminelen gebruiken ook AI
Hoewel Kunstmatige Intelligentie (KI of AI) de politie kan helpen bij het opsporen en voorkomen van criminaliteit, is het belangrijk om te erkennen dat criminelen ook toegang hebben tot deze technologie. Dit betekent dat zij dezelfde tools kunnen gebruiken om hun activiteiten te plannen en uit te voeren, wat kan leiden tot een toename van georganiseerde misdaad en cybercriminaliteit.
Criminelen kunnen bijvoorbeeld AI-systemen gebruiken om beveiligingssystemen te omzeilen, gestolen goederen te verkopen, nep-websites te bouwen of om nieuwe manieren te bedenken om hun illegale activiteiten te verbergen. Bovendien kan het gebruik van Kunstmatige Intelligentie door criminelen hun activiteiten efficiënter maken en hen in staat stellen om grotere schade aan te richten dan voorheen.
Het is daarom belangrijk dat de politie niet alleen Kunstmatige Intelligentie inzet om criminaliteit tegen te gaan, maar ook de nodige maatregelen neemt om de veiligheid en privacy van burgers te waarborgen en om criminelen te stoppen die Kunstmatige Intelligentie gebruiken voor hun illegale activiteiten. Dit kan bijv. het ontwikkelen van beveiligingsprotocollen en het monitoren van het dark web zijn.
De EU AI Act is cruciaal
Deze AI transitie brengt zoals gezegd enorme uitdagingen met zich mee. De implementatie van AI in de politiepraktijk roept vragen op over ethiek, privacy en burgerrechten. Deze AI transitie brengt zoals gezegd enorme uitdagingen met zich mee. De implementatie van AI in de politiepraktijk roept vragen op over ethiek, privacy en burgerrechten.. Deze wetgeving zal regels stellen voor het gebruik van AI in de EU, inclusief bij de politie. Het doel is om een evenwicht te vinden tussen het benutten van de voordelen van AI en het waarborgen van de rechten en vrijheden van de burgers.
De EU AI Act, de Europese wetgeving voor Kunstmatige Intelligentie zal een grote impact hebben op bedrijven maar ook op de digitale transitie bij de politie. Het zal de manier waarop AI wordt gebruikt binnen de politie reguleren en zal waarschijnlijk de implementatie van nieuwe technologieën beïnvloeden.
De Wetgever moet de wet volgen
Het is van vitaal belang dat de politie deze veranderingen nauwlettend volgt en zich aanpast aan de nieuwe regelgeving.
De wetgever moet zich aan de regels houden maar tegelijkertijd de strijd aan met zich snel ontwikkelende crimininelen die ook AI gebruiken.
In conclusie, de digitale transitie bij de politie is een noodzakelijke stap in de strijd tegen de moderne, technologie-gedreven criminaliteit. Het is een complex proces, met zowel grote kansen als uitdagingen. Maar met de juiste regelgeving, zoals de aankomende EU AI Act, en opleiding van medewerkers kan deze transitie leiden tot een efficiëntere en effectievere politiedienst, die beter is uitgerust om de veiligheid van de burgers in het digitale tijdperk te waarborgen.
AI training voor de politie
Bij het implementeren van AI-tools in het politiewerk, is het essentieel dat medewerkers grondig worden opgeleid om deze technologie effectief en ethisch verantwoord te gebruiken. Het begint allemaal met het begrijpen van wat AI is, hoe het werkt en wat de implicaties kunnen zijn. Medewerkers moeten zich bewust zijn van de kracht van AI, maar ook van de risico's en beperkingen. Ze moeten leren hoe ze de betrouwbaarheid van de resultaten kunnen beoordelen en hoe ze de gegevens op een verantwoorde manier kunnen gebruiken. Ethiek speelt hierbij een cruciale rol. Het is belangrijk dat medewerkers de ethische dilemma's begrijpen die AI met zich meebrengt, zoals privacykwesties en het risico op vooringenomenheid. Ze moeten worden opgeleid om eerlijk en transparant te zijn in hun gebruik van AI, en om altijd de privacy en rechten van burgers te respecteren. Alleen dan kan Kunstmatige Intelligentie een waardevol hulpmiddel zijn dat de politie helpt om hun werk efficiënter en effectiever te doen.
De digitale transitie biedt enorme mogelijkheden
De digitale transitie biedt ook mogelijkheden voor meer samenwerking en informatie-uitwisseling tussen verschillende instanties, zoals de politie, het Openbaar Ministerie en de rechterlijke macht. Denk ook maar eens aan het bestrijden van witwassen en andere vormen van financiële criminaliteit. Door gebruik te maken van digitale systemen kunnen deze instanties sneller en efficiënter communiceren, waardoor het strafrechtelijk proces kan worden versneld.
Het belang van Personeelstraining in AI
Het succes van de digitale transitie bij de politie hangt niet alleen af van de technologie, maar ook van het personeel. Het is van groot belang dat politiefunctionarissen goed getraind worden in het werken met nieuwe technologieën, zoals KI en big data. Hierbij moet niet alleen aandacht worden besteed aan technische vaardigheden, maar ook aan het omgaan met ethische en juridische vraagstukken. Daarnaast is het belangrijk dat politiefunctionarissen zich bewust zijn van de mogelijkheden en beperkingen van KI en andere nieuwe technologieën. Dit kan bijdragen aan een beter begrip van de technologie en kan helpen om mogelijke misverstanden en onduidelijkheden te voorkomen.
Conclusies over AI en de politie
De digitale transitie bij de politie biedt grote kansen voor het verbeteren van de veiligheid van de burgers en het efficiënter uitvoeren van politiewerkzaamheden. Door gebruik te maken van nieuwe technologieën, zoals KI en big data, kan de politie sneller en effectiever misdrijven opsporen en voorkomen. Echter, deze ontwikkelingen brengen ook uitdagingen met zich mee, zoals de complexiteit van de systemen en de beveiliging van gevoelige informatie. Om deze uitdagingen te overwinnen, is het van cruciaal belang dat de politie investeert in nieuwe technologieën en systemen en dat het personeel goed wordt opgeleid en getraind. Door op deze manier te investeren in de digitale transitie, kan de politie haar taken optimaal uitvoeren en de veiligheid van de burgers beter waarborgen.
AI Opleidingen voor de politie
Bij AI Personeelstraining nemen we graag de taak op ons om medewerkers van politie- en overheidsinstanties te trainen in het omgaan met Artificial Intelligence (AI) systemen. Anno 2026 weten we dat technologie snel evolueert, en is het cruciaal dat degenen die verantwoordelijk zijn voor onze veiligheid en regelgeving niet alleen bijblijven, maar ook de vaardigheden en kennis hebben om deze geavanceerde tools effectief te benutten.
Onze trainingen zijn zorgvuldig ontworpen om rekening te houden met de ethische, privacy-gerelateerde en wettelijke overwegingen die komen kijken bij het gebruik van AI in openbare diensten.
We bieden een diepgaand inzicht in hoe AI kan worden ingezet om de efficiëntie en effectiviteit van politie- en overheidsoperaties te verbeteren, terwijl we tegelijkertijd waarborgen dat de rechten en vrijheden van individuen worden gerespecteerd. Onze cursussen omvatten praktische sessies en case-studies die de deelnemers helpen om een grondig begrip te krijgen van de potentie en de uitdagingen die AI met zich meebrengt, en bereidt hen voor om de leiding te nemen in het vormgeven van een verantwoorde en transparante inzet van AI in hun respectievelijke velden.
